Biologiya —
tiriklik ilmi!

Hayvon hujayrasi

Membrana, sitoplazma, yadro, mitoxondriya va vakuolalarning fazoviy joylashuvi.

Dars maqsadi: Hujayra organoidlarini ajratish va ularning vazifasini tushuntirish.

DNK qo‘sh spirali

Nukleotidlar va DNKning qo‘sh spiral shakli.

Dars maqsadi: Genetik axborot qanday saqlanishini ko‘rsatish.

Odam skeleti

Bosh, gavda, qo‘l va oyoq suyaklarining to‘liq tayanch tizimi.

Dars maqsadi: Skelet bo‘limlari va tayanch-harakat vazifasini o‘rganish.

Bosh suyagi va jag‘

Miya qutisi, yuz suyaklari, jag‘ va tishlarning tuzilishi.

Dars maqsadi: Bosh suyagining himoya va tayanch vazifalarini tushuntirish.

Yurak va qon aylanish

Yurakning tashqi tuzilishi va yirik qon tomirlari.

Dars maqsadi: Yurak bo‘limlari va qon aylanish yo‘nalishini ko‘rsatish.

Yurakning ichki kesimi

Bo‘lmachalar, qorinchalar, to‘siq va klapanlar ochiq kesimda.

Dars maqsadi: Kichik va katta qon aylanish doiralarini tahlil qilish.

O‘pka va bronxlar

Traxeya, bronxlar va juft o‘pkaning tuzilishi.

Dars maqsadi: Havoning o‘pkagacha bo‘lgan yo‘lini ko‘rsatish.

Bosh miya

Yarim sharlar, miyacha va miya sopining fazoviy ko‘rinishi.

Dars maqsadi: Asab tizimining markaziy boshqaruv organini o‘rganish.

Ko‘z anatomiyasi

Ko‘z soqqasi, rangdor parda, gavhar va ko‘ruv nervi.

Dars maqsadi: Yorug‘likning ko‘z ichidagi yo‘lini tushuntirish.

Quloq anatomiyasi

Tashqi, o‘rta va ichki quloq qismlari.

Dars maqsadi: Tovush tebranishining nerv impulsiga aylanishini tushuntirish.

Buyraklar

Juft buyrak, qon tomirlari va siydik yo‘llari.

Dars maqsadi: Ajratish tizimi va qonni filtrlash jarayonini o‘rganish.

Jigar va oshqozon

Hazm tizimidagi jigar, o‘t pufagi va oshqozonning o‘zaro joylashuvi.

Dars maqsadi: Ovqat hazm qilishda organlarning vazifasini tushuntirish.

Teri qatlamlari

Epidermis, derma, teri osti qavati va tuk follikulasi.

Dars maqsadi: Terining himoya va sezgi vazifalarini o‘rganish.

Qo‘l mushaklari

Mushak tolalari, paylar va suyak bilan bog‘lanish.

Dars maqsadi: Antagonist mushaklar yordamida harakat hosil bo‘lishini ko‘rsatish.

Tizza bo‘g‘imi

Son suyagi, boldir suyagi va tizza qopqog‘i birikmasi.

Dars maqsadi: Harakatchan bo‘g‘im tuzilishini ko‘rsatish.

Baliqning ichki tuzilishi

Jabra, yurak, suzgich pufagi, hazm organlari va umurtqa.

Dars maqsadi: Baliqlarning suv muhitiga moslanishini tushuntirish.

Qushning ichki tuzilishi

Yengil skelet, o‘pka, havo xaltalari, yurak va ovqat hazm qilish organlari.

Dars maqsadi: Uchishga moslashgan organlar tizimini tahlil qilish.

Sutemizuvchi hayvon anatomiyasi

Yurak, o‘pka, jigar, oshqozon, ichak va umurtqa tizimining joylashuvi.

Dars maqsadi: Sutemizuvchilar organ tizimlarini odam anatomiyasi bilan taqqoslash.

Sudralib yuruvchi anatomiyasi

O‘pka, yurak, uzun hazm yo‘li va umurtqa tuzilishi.

Dars maqsadi: Quruqlik muhitiga moslanish belgilarini ko‘rsatish.

Hasharotning ichki tuzilishi

Bosh, ko‘krak, qorin, traxeya, hazm yo‘li va nerv zanjiri.

Dars maqsadi: Umurtqasiz hayvon organ tizimlarini o‘rganish.

Akula

Tog‘ayli baliq: jabra yoriqlari, suzgichlar va oqimga moslashgan tana.

Dars maqsadi: Tog‘ayli va suyakli baliqlarni taqqoslash.

Qisqichbaqa

Qisqichbaqasimonlar: xitin qobiq, qisqichlar va bo‘g‘imli oyoqlar.

Dars maqsadi: Bo‘g‘imoyoqlilarning tashqi skeletini o‘rganish.

Dengiz yulduzi

Ignaterililar: besh nurli simmetriya va ambulakral oyoqchalar.

Dars maqsadi: Radial simmetriyali hayvonlar tuzilishini ko‘rsatish.

Dengiz bulutlari (g‘ovaktanlilar)

Eng sodda ko‘p hujayrali hayvonlar: g‘ovakli tana va skelet ignalari.

Dars maqsadi: Ko‘p hujayrali hayvonlarning eng sodda tuzilishini tushuntirish.

Mamont skeleti

Qadimgi sutemizuvchi: tishlar (qoziq tishlar), umurtqa va oyoq suyaklari.

Dars maqsadi: Qazilma qoldiqlar orqali evolyutsiyani o‘rganish.

Orxideya guli

Bir pallali gulli o‘simlik guli: gultojibarglar va lab.

Dars maqsadi: Gul tuzilishidagi xilma-xillikni ko‘rsatish.

Ovqat hazm qilish tizimi

Og‘iz, qizilo‘ngach, oshqozon, ichaklar, jigar va oshqozon osti bezi.

Dars maqsadi: Ovqatning hazm bo‘lish yo‘lini bosqichma-bosqich ko‘rsatish.

Nerv tizimi

Bosh miya, orqa miya va periferik nervlar tarmog‘i.

Dars maqsadi: Markaziy va periferik nerv tizimini farqlash.

Qon tomirlar tizimi

Arteriyalar, venalar va kapillyarlar tarmog‘i.

Dars maqsadi: Katta va kichik qon aylanish doiralarini ko‘rsatish.

Umurtqa pog‘onasi

Bo‘yin, ko‘krak, bel, dumg‘aza va dum umurtqalari.

Dars maqsadi: Umurtqa pog‘onasi bo‘limlari va egriliklarini o‘rganish.

Tishlar tuzilishi

Kesuvchi, qoziq va oziq tishlar; emal, dentin va pulpa.

Dars maqsadi: Tish turlari va ichki qatlamlarini ko‘rsatish.

Qon hujayralari

Eritrotsitlar, leykotsitlar va trombotsitlar.

Dars maqsadi: Qon shaklli elementlarining vazifalarini tushuntirish.

O‘simlik hujayrasi

Hujayra devori, membrana, yadro, vakuola va xloroplastlar.

Dars maqsadi: O‘simlik va hayvon hujayrasining farqlarini topish.

Ildizning ichki tuzilishi

Ildiz qinchasi, so‘rish zonasi, po‘stloq va markaziy silindr.

Dars maqsadi: Suv va mineral moddalarning so‘rilish yo‘lini ko‘rsatish.

Poyaning ko‘ndalang kesimi

Po‘stloq, floema, kambiy, ksilema va o‘zak qatlamlari.

Dars maqsadi: O‘tkazuvchi to‘qimalar joylashuvini tushuntirish.

Bargning ichki tuzilishi

Epidermis, ustunsimon va g‘ovak to‘qima, tomirlar va og‘izchalar.

Dars maqsadi: Fotosintez va gaz almashinuvi joyini aniqlash.

Gulning tuzilishi

Kosachabarg, gultojibarg, changchi va urug‘chining fazoviy joylashuvi.

Dars maqsadi: Gulli o‘simliklarning ko‘payish organlarini ajratish.

Urug‘ va unish

Urug‘ po‘sti, oziqa zaxirasi, murtak ildizcha va kurtakcha.

Dars maqsadi: Urug‘ning tuzilishi va unish sharoitlarini tushuntirish.

Sher

Yirtqich sutemizuvchi: o‘tkir tishlar, tirnoqlar va kuchli muskullar.

Dars maqsadi: Yirtqichlarning ovga moslashuvini tushuntirish.

Fil

Eng yirik quruqlik sutemizuvchisi: xartum, qoziq tishlar va katta quloqlar.

Dars maqsadi: Xartum va quloqning vazifalarini ko‘rsatish.

Jirafa

Uzun bo‘yin va oyoqlar baland daraxt barglariga yetishga moslashgan.

Dars maqsadi: Moslanish va tabiiy tanlanishni tushuntirish.

Ot

Tez yuguruvchi tuyoqli sutemizuvchi.

Dars maqsadi: Uy hayvonlarining tuzilishi va ahamiyatini o‘rganish.

Sigir (kavsh qaytaruvchi)

To‘rt kamerali oshqozonga ega uy hayvoni.

Dars maqsadi: Kavsh qaytaruvchilarning hazm tizimini tushuntirish.

Tuya

Cho‘l sharoitiga moslashgan sutemizuvchi.

Dars maqsadi: Cho‘l hayvonlarining moslanishini ko‘rsatish.

Ko‘k kit

Yer yuzidagi eng yirik hayvon — dengiz sutemizuvchisi.

Dars maqsadi: Suvda yashovchi sutemizuvchilarni baliqlardan ajratish.

Delfin

Aqlli dengiz sutemizuvchisi, exolokatsiyadan foydalanadi.

Dars maqsadi: Exolokatsiya va ijtimoiy xulqni tushuntirish.

Ko‘rshapalak

Ucha oladigan yagona sutemizuvchi.

Dars maqsadi: Uchishga moslashgan sutemizuvchini o‘rganish.

Kenguru (xaltali)

Bolasini xaltada o‘stiradigan sutemizuvchi.

Dars maqsadi: Xaltali sutemizuvchilarni tanishtirish.

Burgut

Yirtqich qush: o‘tkir ko‘z, ilmoqsimon tumshuq va changallar.

Dars maqsadi: Yirtqich qushlarning moslanishini ko‘rsatish.

Pingvin

Ucha olmaydigan, suzishga moslashgan qush.

Dars maqsadi: Sovuq iqlimga moslanishni tushuntirish.

Timsoh

Yirik sudralib yuruvchi, suv va quruqlikda yashaydi.

Dars maqsadi: Sudralib yuruvchilarning tuzilishini o‘rganish.

Ilon

Oyoqsiz sudralib yuruvchi.

Dars maqsadi: Ilonlarning harakatlanishi va oziqlanishini tushuntirish.

Toshbaqa

Kosali sudralib yuruvchi.

Dars maqsadi: Himoya moslanishlarini ko‘rsatish.

Kapalak va metamorfoz

To‘liq o‘zgarish bilan rivojlanuvchi hasharot.

Dars maqsadi: Metamorfoz bosqichlarini tushuntirish.

Asalari

Ijtimoiy hasharot, o‘simliklarni changlatadi.

Dars maqsadi: Asalari oilasi va changlatishni tushuntirish.

O‘rgimchak

Sakkiz oyoqli bo‘g‘imoyoqli — hasharot emas.

Dars maqsadi: O‘rgimchaksimonlarni hasharotlardan ajratish.

Sakkizoyoq (mollyuska)

Aqlli boshoyoqli mollyuska.

Dars maqsadi: Mollyuskalar xilma-xilligini o‘rganish.

Meduza (bo‘shliqichlilar)

Otuvchi hujayrali bo‘shliqichli hayvon.

Dars maqsadi: Sodda ko‘p hujayralilarni tushuntirish.

Amyoba va infuzoriya

Bir hujayrali hayvonlar.

Dars maqsadi: Bir hujayrali organizmlar hayotini ko‘rsatish.

Dinozavr skeleti

Qadimgi sudralib yuruvchilar qoldiqlari.

Dars maqsadi: Qazilma qoldiqlar va evolyutsiyani tushuntirish.

Suvo‘tlar (laminariya)

Suvda yashovchi ko‘p hujayrali suvo‘t: so‘rgich, poyasimon po‘lat va plastinka.

Dars maqsadi: Suvo‘tlarning haqiqiy o‘simliklardan farqini ko‘rsatish.

Mox (kukun)

Pastki o‘simlik: soxta ildiz, poyasimon o‘t va spor qutichasi.

Dars maqsadi: Moxlarning spor bilan ko‘payishini tushuntirish.

Qirqbugra (paporotnik)

Sporali o‘simlik: ildiz, qisqa poya va katta vayli barglar.

Dars maqsadi: Sporali o‘simliklar evolyutsiyasini ko‘rsatish.

Qarag‘ay (ignabargli)

Yalang‘och urug‘li o‘simlik: ignabarglar, qo‘ziqorinlar va urug‘lar.

Dars maqsadi: Yalang‘och urug‘lilarning tuzilishini o‘rganish.

Qayin daraxti

Keng bargli daraxt: ildiz, tanasi, shox-shabba va barglar.

Dars maqsadi: Daraxtning organlar tizimini ko‘rsatish.

Eman daraxti

Kuchli ildiz tizimiga ega yirik daraxt, mевasi — supurgi.

Dars maqsadi: Daraxtlarning ekotizimdagi ahamiyatini tushuntirish.

Bug‘doy (donli ekin)

Bir pallali donli o‘simlik: boshoq, don va ildiz tizimi.

Dars maqsadi: Donli ekinlarning odam hayotidagi ahamiyatini ko‘rsatish.

Makkajo‘xori

Bir pallali donli o‘simlik: poya, po‘stak va donli pishg‘i.

Dars maqsadi: Bir pallali o‘simliklar tuzilishini o‘rganish.

Kartoshka

Yer osti tuganagi bilan ko‘payadigan sabzavot ekin.

Dars maqsadi: Vegetativ ko‘payish usulini ko‘rsatish.

Pomidor

Mevali sabzavot: gul, meva va urug‘lar tuzilishi.

Dars maqsadi: Mevaning guldan hosil bo‘lishini tushuntirish.

Olma daraxti va mevasi

Mevali daraxt: gul, soxta meva va urug‘lar.

Dars maqsadi: Mevali daraxtlarning hayot siklini ko‘rsatish.

Kaktus

Cho‘lga moslashgan o‘simlik: suv to‘playdigan poya va tikanlar.

Dars maqsadi: Qurg‘oqchilikka moslanishni tushuntirish.

Nilufar (suv zanbaqi)

Suv yuzasida suzuvchi bargli o‘simlik.

Dars maqsadi: Suv o‘simliklarining moslanishini ko‘rsatish.

Kungaboqar

Savatsimon guldasta va urug‘li yog‘li ekin.

Dars maqsadi: Guldasta tuzilishini o‘rganish.

Uzum tok

Liana shaklidagi o‘simlik: tok, o‘rashchoq va g‘ujum.

Dars maqsadi: Tok o‘simliklarining o‘sish usulini ko‘rsatish.

Paxta

Tola ekin: gul, ko‘zak va tolali urug‘lar.

Dars maqsadi: Sanoat ekinlarining ahamiyatini tushuntirish.

Qo‘shqo‘nmas (zamburug‘)

Zamburug‘: poya, qalpoqcha va gifs tarmog‘i (migeliy).

Dars maqsadi: Zamburug‘larning o‘simliklardan farqini ko‘rsatish.